W labiryncie teatru

Wprowadzenie

„Aktorzy w dobrej wierze. Próba” to spektakl wyreżyserowany przez Edwarda Wojtaszka. Złożony jest z dwóch jednoaktówek Pierre’a de Marivaux: „Aktorzy w dobrej wierze” oraz „Próba”, w przekładzie Jerzego Radziwiłowicza. Oba utwory należą do charakterystycznego dla autora teatru psychologicznego, w którym lekka forma komedii i gry miłosnej staje się narzędziem wnikliwej obserwacji ludzkich emocji, relacji i mechanizmów społecznych.

W pierwszej jednoaktówce domownicy przygotowują amatorskie przedstawienie. Teatr – początkowo niewinna zabawa – stopniowo zaczyna ujawniać prawdziwe uczucia, napięcia i ukryte konflikty. Fikcja miesza się z rzeczywistością, a próba teatralna przeradza się w psychodramę, w której uczestnicy nie zawsze panują nad rolami, jakie przyszło im odegrać. W „Próbie” z kolei intryga zostaje świadomie zaplanowana: młody mężczyzna wystawia na próbę szczerość uczuć ukochanej, aranżując sytuację, która ma ujawnić jej intencje.

Oglądając, warto zastanowić się nad tym, gdzie jest granica między grą a rzeczywistością, a także czy poznanie prawdy zawsze prowadzi do szczęścia. Można zwrócić uwagę na uczciwość uczuć między bohaterami i manipulację w ich relacjach. 

Cele edukacyjne

Spektakl zachęca do rozmów o uczuciach, uczy analizy relacji damsko-męskich, mechanizmów społecznych oraz pokazuje, że pozornie lekka komedia może skrywać poważne pytania o naturę człowieka i tworzyć przestrzeń do refleksji nad wyborami i konsekwencjami działań.

Pytania do rozmowy

• Dlaczego ludzie decydują się „wystawiać na próbę” uczucia innych?
• Czy dobre intencje usprawiedliwiają trudne konsekwencje?
• Co może oznaczać milczenie w relacji?
• Gdzie przebiega granica między niewinną zabawą a manipulacją?
• Jaką rolę w relacjach odgrywają pieniądze i pozycja społeczna?

Propozycje działań aktywizujących przed spektaklem

Linia wyboru

Nauczyciel wyznacza na podłodze linię z papierowej taśmy (najlepiej przeprowadzić ćwiczenie w korytarzu lub w sali z większą, pustą przestrzenią). Informuje uczniów, że linia symbolizuje oś wyboru, a odległość od niej oznacza siłę przekonania: im dalej od środka, tym mocniejsze stanowisko.

Prowadzący podaje kolejne pary pojęć lub sytuacje do wyboru. Uczniowie ustawiają się po jednej ze stron linii – zgodnie z tym, co uważają za ważniejsze lub bliższe własnemu doświadczeniu. Po każdym ustawieniu nauczyciel zaprasza kilka osób z różnych miejsc osi do krótkiego uzasadnienia swojej decyzji. Nie chodzi o rozstrzygnięcie, która strona „ma rację”, lecz o uświadomienie różnorodności perspektyw.

Przykładowe osie wyboru:

← prawda, spokój →

← silne porywy serca, poczucie bezpieczeństwa→

← zaufanie, kontrola →

← decydować samemu, pozwolić zdecydować komuś “dla mojego dobra”→

← wiedzieć wszystko, być chronionym przed trudną prawdą →

← lepiej przywdziać czasem maskę, lepiej być zawsze otwartym →

Krótka dyskusja w parach

Uczniowie rozmawiają w parach o sytuacjach, w której ktoś działał „w dobrej wierze”, ale efekt okazał się krzywdzący i niezgodny z intencją. Następnie wybrane osoby dzielą się wnioskami na forum grupy.

Dokończ zdanie... 

Nauczyciel prosi uczniów o dokończenie zdań: 

„Miłość wystawiona na próbę …”

“Gdy ktoś decyduje za mnie, czuję…” 

“Teatr w życiu codziennym może polegać na…”

Odpowiedzi mogą stać się punktem odniesienia do odbioru spektaklu. Można przeprowadzić tę aktywność w formie pogadanki lub poprosić uczniów o zapisanie odpowiedzi i porównać je z wnioskami po spektaklu.