Strona korzysta z plików cookies.

Dowiedz się więcej
Włącz tryb kontrastowy
Drukuj

Czarownice z Salem

reż. Tomasz Fryzeł
autor: Arthur Miller

„Czarownice z Salem” to dramat amerykańskiego dramaturga - Arthura Millera. Został napisany w 1953 roku. Spektakl w Teatrze Polskim wyreżyserował Tomasz Fryzeł. Premiera odbyła się 22.10.2026 r. Sztuka trwa 3h z przerwą.

Inspiracją dla autora były autentyczne wydarzenia z 1692 roku, kiedy w purytańskiej społeczności Salem w Nowej Anglii doszło do serii procesów o czary. Wszystko zaczęło się od tajemniczego zachowania kilku młodych dziewcząt, którego mieszkańcy nie potrafili wyjaśnić. Wkrótce pojawiły się oskarżenia o kontakty z diabłem, a kolejne osoby zaczęto podejrzewać o uprawianie czarów. Strach, plotki i wzajemna nieufność doprowadziły do procesów, w wyniku których niewinni ludzie zostali skazani na śmierć. Miller, opowiadając o wydarzeniach z XVII wieku, nawiązywał również do współczesnych sobie doświadczeń - atmosfery politycznej podejrzliwości i prześladowań osób oskarżanych o sympatie komunistyczne w Stanach Zjednoczonych w czasach makkartyzmu.

W centrum dramatu znajduje się rozpad wspólnoty, która miała opierać się na wierze, moralności i wzajemnej odpowiedzialności. Kiedy pojawia się strach przed nieznanym, mieszkańcy Salem zaczynają szukać winnych, a prywatne urazy, zazdrość, poczucie krzywdy i pragnienie zemsty stają się źródłem kolejnych oskarżeń. Historia pokazuje, jak pojedyncze pomówienie może uruchomić lawinę wydarzeń, a podejrzenie, z czasem uznane za dowód, doprowadzić do tragedii.

Na co zwrócić uwagę, oglądając spektakl:

  • na motywacje i decyzje bohaterów - wpływ strachu, presji społecznej i własnych przekonań na ich postępowanie
  • na to, czym jest prawda, co uznaje się za dowód w sprawie oraz kto i na jakiej podstawie rozstrzyga o winie.
  • na postać Rebekki Nurse - jej perspektywę i wpływ na odbiór przedstawianych wydarzeń
  • na scenografię i ruchomą konstrukcję sceny - zmieniający się charakter przestrzeni oraz jej znaczenie dla rozgrywających się wydarzeń
  • na sceny zbiorowe i choreografię aktorów - sposób przedstawienia zachowań grupy, zbiorowych emocji i relacji między jednostką a społecznością
  • na grę aktorską i rolę słowa - znaczenie gestów, spojrzeń, milczenia, oskarżeń i zeznań;
  • na muzykę, dźwięk i światło - ich rolę w budowaniu atmosfery i napięcia spektaklu

Cele edukacyjne

Spektakl rozwija umiejętność interpretacji dramatu współczesnego oraz analizy mechanizmów zbiorowej przemocy i niesprawiedliwości. Zachęca do refleksji nad prawdą, odpowiedzialnością, manipulacją i presją społeczną, a także nad rolą władzy, religii i zjawiskiem kozła ofiarnego. Skłania do dostrzegania związków między wydarzeniami historycznymi a współczesnymi zjawiskami społecznymi.

W opracowaniu znajdują się propozycje pytań do rozmowy z uczniami przed spektaklem. Odnoszą się do tematów poruszanych w sztuce i pomagają wprowadzić młodzież w jej problematykę oraz różnorodność podejmowanych wątków. Nauczyciele mogą wybrać spośród nich te, które uznają za najbardziej interesujące i odpowiednie dla swojej grupy, a następnie wykorzystać je podczas rozmowy na forum klasy, dyskusji w mniejszych zespołach lub w formie speed datingu (krótkich rozmów w parach, podczas których po kilku minutach zmienia się zarówno temat, jak i rozmówca).

Pytania do rozmowy

  1. Co się dzieje, kiedy ktoś zaczyna myśleć, zachowywać się lub żyć inaczej niż większość?
  2. Dlaczego w trudnych sytuacjach ludzie szukają winnego zamiast próbować zrozumieć przyczyny problemu? Dlaczego plotka potrafi zyskać większą wiarygodność niż sprawdzone informacje?
  3. Czy można usprawiedliwić kłamstwo, jeśli dzięki niemu ratujemy siebie lub bliskich?
  4. Czy świadek niesprawiedliwości ponosi odpowiedzialność za to, że nie reaguje? Co powstrzymuje ludzi przed sprzeciwieniem się większości?
  5. Co się dzieje, kiedy ktoś wykorzystuje autorytet, religię lub obowiązujące zasady do podporządkowania sobie innych?

Propozycje działań aktywizujących przed spektaklem

Żywy obraz: grupa i ktoś poza nią

W małych zespołach uczestnicy tworzą nieruchome obrazy przedstawiające:

  • grupę, do której każdy chce należeć
  • grupę, w której ktoś czuje się obcy
  • moment, w którym ktoś zostaje wykluczony
  • moment, w którym grupa decyduje się kogoś przyjąć
  • moment, w którym ktoś staje w obronie osoby wykluczanej

Po obejrzeniu obrazów i ich interpetacji można zaprosić uczniów do ich modyfikowania: co musiałoby się zmienić w ustawieniu ciał, odległościach, spojrzeniach lub gestach, żeby sytuacja wyglądała inaczej?

Instrukcja obsługi grupy

Uczniowie zostają podzieleni na zespoły. Każdy z nich otrzymuje zadanie: stworzyć instrukcję obsługi wymyślonej wspólnoty. Musi ona zawierać pięć zasad, np.:

  • Kto może do niej należeć?
  • Co trzeba zrobić, żeby zostać przyjętym?
  • Czego nie wolno robić?
  • Co się dzieje, gdy ktoś łamie zasady?
  • Kto decyduje o tym, kto jest „swój”, a kto „obcy”?

Następnie grupy prezentują swoje wspólnoty w formie krótkiej sceny lub reklamy. Można zestawić ze sobą zasady różnych grup i sprawdzić, jak bardzo potrafią się różnić. Warto też zapytać uczniów, do której z tych wspólnot chcieliby należeć i co kierowałoby ich wyborem.

Związki frazeologiczne 

Uczniowie (w parach lub mniejszych grupach) losują związek frazeologiczny związany z tematem spektaklu. Następnie robią jego przekład intersemiotyczny w formie rysunku, rzeźby przestrzennej lub krótkiej scenki. Inni uczniowie mogą zgadywać, o jaki związek frazeologiczny chodzi.

Przykładowe frazeologizmy: mieć czyste sumienie, zasiać ziarno niepokoju, dolewać oliwy do ognia, wieszać na kimś psy, oczerniać kogoś, wyciągać brudy, robić z igły widły, nie ma dymu bez ognia, przykleić komuś łatkę, zrobić z kogoś kozła ofiarnego, mijać się z prawdą, mieć coś na sumieniu, odwracać kota ogonem, kłamstwo ma krótkie nogi, trzymać kogoś w garści, rządzić twardą ręką, postawić kogoś pod ścianą, trzymać język za zębami, 

Zobacz także

Aktorzy w dobrej wierze. Próba.

Aktorzy w dobrej wierze. Próba.

reż. Edward Wojtaszek
autor Pierre de Marivaux

Zobacz
Charków! Charków!

Charków! Charków!

reż. Svitlana Oleshko
autor Serhij Żadan

Zobacz
Czekoladki dla Prezesa

Czekoladki dla Prezesa

reż. Ewa Domańska, Ewa Makomaska
autor Sławomir Mrożek

Zobacz
Cztery pory miłości

Cztery pory miłości

reż. Wojciech Czerwiński
autor Wojciech Czerwiński

Zobacz