Czarownice z Salem
reż. Tomasz Fryzeł
autor: Arthur Miller
Spektakl porusza kwestie odpowiedzialności jednostki i zbiorowości, mechanizmów kłamstwa, manipulacji oraz roli władzy i religii. Pokazuje również, jak niebezpieczne staje się przekonanie o własnej nieomylności i moralnej wyższości.
Ważną postacią jest Abigail Williams, której oskarżenia uruchamiają lawinę wydarzeń oraz John Proctor, który próbuje przeciwstawić się narastającemu szaleństwu, samemu zmagając się z poczuciem winy. Z uwagą śledzimy też zachowanie zdradzonej przez męża Elizabeth Proctor. Ich historie pozwalają przyjrzeć się różnym postawom wobec kłamstwa, strachu i niesprawiedliwości. W dramacie istotną rolę odgrywają również pozostali mieszkańcy Salem - zarówno ci, którzy oskarżają, jak i ci, którzy ulegają presji otoczenia lub pozostają bierni wobec krzywdy innych.
Choć akcja dramatu rozgrywa się ponad trzysta lat temu, historia Salem pozostaje aktualna. Spektakl skłania do refleksji nad mechanizmami zbiorowego strachu, manipulacji i wykluczania, które można dostrzec również we współczesnym społeczeństwie. Warto zastanowić się, kto dzisiaj staje się „czarownicą”, jak łatwo niesprawdzone oskarżenia i uprzedzenia prowadzą do społecznej nagonki oraz w którym momencie sami stajemy się jej uczestnikami.
Pytania do rozmowy po spektaklu
- Która postać wzbudziła w Tobie największe emocje? Dlaczego? Czy reżyser pozwala nam spojrzeć na bohaterów z różnych perspektyw?
- Co kieruje Abigail Williams? Jakie są motywy jej postępowania? Czy jest wyłącznie manipulatorką, a może można dostrzec w niej także próbę sprzeciwu wobec świata, w którym żyje?
- Dlaczego John Proctor decyduje się przeciwstawić oskarżeniom? Co ryzykuje i jak oceniasz jego ostateczną decyzję?
- Kto ponosi odpowiedzialność za tragedię mieszkańców Salem? Oskarżający, władze, sąd, a może cała społeczność? Co sprawia, że wspólnota zaczyna dopuszczać się przemocy w imię wyznawanych wartości?
- Jaką rolę w spektaklu odgrywa choreografia i fizyczne przedstawienie opętania? Jak te rozwiązania wpływają na odbiór historii i emocje widzów?
- Czy media społecznościowe mogą stać się współczesnym miejscem „polowania na czarownice”? Jaką rolę odgrywają w tym plotki, nieprawdziwe informacje i osądzanie innych bez znajomości wszystkich faktów?
- Dlaczego tak łatwo ulegamy zbiorowemu strachowi i presji otoczenia? Czy historia z Salem może się powtórzyć? W jakiej formie? A może już się powtarza?
Propozycje działań aktywizujących po spektaklu
Poszukiwanie metafory
Na podstawie kart (np. Dixit) lub losowych przedmiotów uczniowie tworzą metaforę związaną ze spektaklem, np.
Ten spektakl był dla mnie jak…, ponieważ…
Ten bohater był dla mnie jak…, ponieważ…
Relacje między bohaterami
Za pomocą papierowych kubków (alternatywnie innych przedmiotów) ułóżcie na ławce relacje między bohaterami spektaklu. Możecie podpisać kubki, a potem omówić ułożone przez siebie układy relacji.
Proponowani bohaterowie:
- John Proctor - farmer, który miał romans z Abigail Williams
- Elizabeth Proctor - żona Johna, podejrzewana o czary
- Abigail Williams - młoda dziewczyna, siostrzenica pastora Parrisa, inicjatorka oskarżeń
- Reverend Samuel Parris - pastor Salem
- Reverend John Hale - pastor i znawca demonologii, wezwany do zbadania podejrzeń o czary
- Deputy Governor Danforth - sędzia przewodniczący procesom o czary
- Mary Warren - służąca Proctorów, jedna z dziewcząt uczestniczących w oskarżeniach
- Rebecca Nurse - szanowana mieszkanka Salem, oskarżona o czary
Głosy bohaterów
Każdy uczeń losuje lub wybiera bohatera, a następnie kończy zdania z jego perspektywy:
- Najbardziej boję się…
- Chciałbym/chciałabym, żeby inni wiedzieli, że…
- Najtrudniejsze jest dla mnie…
- Gdybym mógł/mogła cofnąć czas…
- Cieszę się, że…
- Brakuje mi…
- Nie rozumiem, dlaczego inni…
Ćwiczenie można zrobić ustnie lub pisemnie.
Nagłówek, który zmienia wszystko
Uczestnicy wybierają jedno wydarzenie ze spektaklu i tworzą trzy nagłówki opisujące je z różnych perspektyw:
- neutralny, informacyjny
- sensacyjny, podsycający emocje
- manipulacyjny, sugerujący winę konkretnej osoby
Następnie porównują, jak sam sposób sformułowania informacji wpływa na odbiór wydarzenia.
Zobacz także
Aktorzy w dobrej wierze. Próba.
reż. Edward Wojtaszek
autor Pierre de Marivaux
Czekoladki dla Prezesa
reż. Ewa Domańska, Ewa Makomaska
autor Sławomir Mrożek