Horacjusz
reż. Andrzej Seweryn
autor: Pierre Corneille
Spektakl „Horacjusz” w reżyserii Andrzeja Seweryna jest inscenizacją tragedii Pierre’a Corneille’a - jednego z najważniejszych twórców klasycyzmu francuskiego. Spektakl koncentruje się na konflikcie między obowiązkiem wobec państwa a uczuciami prywatnymi. Bohaterowie muszą wybierać pomiędzy lojalnością wobec bliskich a patriotycznym obowiązkiem. Reżyser pozostawia akcję w realiach starożytności i wiernie podąża za tekstem Corneille’a, jednocześnie budując przedstawienie bardzo współczesne w emocjach i atmosferze.
Pierre Corneille (1606-1684) - XVII-wieczny francuski dramaturg i jeden z najwybitniejszych twórców europejskiego klasycyzmu. Uznaje się go za współtwórcę klasycznej tragedii francuskiej. Studiował prawo, jednak największą sławę przyniosła mu działalność teatralna.
Rozgłos zdobył dzięki dramatowi „Cyd” („Le Cid”), który wywołał we Francji gorącą dyskusję o zasadach klasycznego teatru. W swoich utworach Corneille podejmował tematy honoru, patriotyzmu, konfliktu obowiązku i uczuć oraz moralnych wyborów bohaterów. Do jego najważniejszych dzieł należą także „Horacjusz”, „Cynna” i „Polieukt”.
Twórczość Corneille’a miała ogromny wpływ na rozwój teatru europejskiego - jego dramaty łączyły podniosły styl, retoryczność oraz skupienie na wewnętrznych konfliktach bohaterów.
Andrzej Seweryn (ur. 1946) - jest jednym z najwybitniejszych polskich aktorów teatralnych i filmowych, reżyserem oraz pedagogiem. Pracował ze znakomitymi reżyserami: Jerzym Jarockim, Jerzym Grzegorzewskim, Januszem Warmińskim, Andrzejem Wajdą, a we Francji m.in. z Antoine’em Vitezem, Peterem Brookiem, Jacquesem Lassalle'm.
Od 2011 roku pełni funkcję dyrektora Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana w Warszawie, gdzie realizuje zarówno klasyczne, jak i współczesne inscenizacje teatralne.
Szczególne miejsce w jego biografii zajmuje działalność we Francji. Andrzej Seweryn przez wiele lat związany był z paryskim środowiskiem teatralnym i jako trzeci cudzoziemiec w historii został aktorem legendarnej Comédie-Française - jednej z najważniejszych scen teatralnych Europy. Grał tam w spektaklach opartych na klasyce francuskiej, m.in. dziełach Moliera, Racine’a i Corneille’a.
Jako reżyser chętnie sięga po dramat klasyczny, interesując się tematami odpowiedzialności, pamięci, moralnych wyborów i miejsca jednostki wobec historii.
Tematy/słowniczek
Konflikt tragiczny - wybór pomiędzy równie ważnymi wartościami, gdzie każda decyzja prowadzi do straty
Katharsis - silne emocje widza, które pozwalają przeżyć tragedię razem z bohaterami (litość i trwoga)
Patriarchat - świat, w którym decyzje należą do mężczyzn, a honor jest ważniejszy niż emocje
Deprecjacja emocji - sytuacja, gdy uczucia uznaje się za słabość wobec obowiązku i honoru
Zasada trzech jedności - jedność miejsca, czasu i akcji (jedno miejsce, krótki czas - do 24 godzin, jeden temat wokół którego toczy się akcja)
Klasycyzm - nurt teatralny oparty na harmonii, dyscyplinie formy i zasadzie trzech jedności
Forma sceniczna
Scenografia autorstwa Justyny Łagowskiej ma charakter symboliczny i pozostawia widzowi przestrzeń do interpretacji. Na scenie pojawiają się m.in. piasek, fotele czy żywy ogień - elementy, które można odczytywać jako znaki rozpadu, przemocy, pamięci, władzy lub zagrożenia. Ważną rolę odgrywa także przestrzeń pałacu i poczucie nieustannej obserwacji bohaterów.
Kostiumy łączą elementy historyczne z bardziej współczesnymi inspiracjami, dzięki czemu spektakl nie staje się rekonstrukcją historyczną, lecz opowieścią aktualną i uniwersalną. Reżyser zachowuje klasyczny układ tragedii, ale równocześnie wprowadza nowoczesny sposób budowania napięcia i atmosfery.
Istotnym elementem przedstawienia jest muzyka wykorzystująca kompozycję Wacława Zimpla „Massive Oscillations”. Niepokojące, mroczne brzmienia mogą kojarzyć się z nalotami, alarmem czy doświadczeniem wojny. Powracające blackouty przed wejściami postaci przypominają sygnały ostrzegawcze i wzmacniają poczucie życia pod presją oraz ciągłego zagrożenia.
Warto zwrócić uwagę na pracę aktorów - momentami opartą na grze „do publiczności”, podkreślającej retoryczny i klasyczny charakter dramatu. Szczególną rolę odgrywa postać starego Horacjusza, którego postawa może przywoływać zarówno tyrana, jak również skojarzenia z biblijnym Hiobem: człowiekiem wystawionym na próbę, podporządkowanym wyższemu porządkowi i gotowym zaakceptować cierpienie w imię zasad. Stary Horacjusz jest postacią tragiczną, choć można uznać, że w pewnym sensie sam na siebie sprowadza cierpienie, nie umiejąc przewartościować swego światopoglądu i zasad wpojonych przez surowe wychowanie, któremu teraz poddaje swoje dzieci.
Przedstawienie zachowuje wiele cech klasycznej tragedii francuskiej: wysoką rangę bohaterów, konflikt moralny, zasadę trzech jedności i podniosły język. Jednocześnie współczesna atmosfera spektaklu, symboliczna scenografia i emocjonalność aktorstwa sprawiają, że dramat Corneille’a staje się opowieścią o mechanizmach przemocy, wojny i społecznej presji również dziś.
Ciekawostki
Spektakl „Horacjusz” był przygotowywany m.in. z okazji jubileuszu 80. urodzin Andrzeja Seweryna.
To polska prapremiera pełnej wersji dramatu. Wcześniejszy przekład autorstwa Ludwika Osińskiego nie obejmował piątego aktu - kluczowego dla znaczenia całej tragedii. Dopiero przekład Jerzego Radziwiłowicza umożliwił wystawienie tekstu w formie wiernej oryginałowi.
„Horacjusz” miał swoją francuską prapremierę w 1640 roku, a na polskiej scenie w pełnym kształcie pojawił się dopiero po 386 latach.
Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana w Warszawie wystawiał wcześniej „Cyda” Corneille’a (premiera w 2011 r.), jednak „Horacjusz” pojawił się na tej scenie dopiero teraz.
Dramat został napisany trzynastozgłoskowcem, czyli rytmem zbliżonym do naturalnej mowy. Dzięki temu klasyczny tekst może wybrzmiewać współcześnie i zachować emocjonalną dynamikę.
To znamienne, ale podczas spektaklu można było zmienić swój stosunek do nosicieli rycerskich cnót. Najpierw widzimy to co budzi w nich uznanie: brak lęku przed śmiercią, poczucie obowiązku, traktowanie serio własnego honoru. Potem w wydaniu obu Horacjuszów, ojca i syna, zmienia się to w deptanie uczuć najbliższych i czyste okrucieństwo. To okazja do cywilizacyjnej refleksji nad dawnymi epokami, choć także do pytań o znaczenie honoru czy patriotyzmu dzisiaj. - Horacjusz w Teatrze Polskim – warto spotkać literaturę, Piotr Zaremba, Portal i.pl, 29.04.2026
Co myślisz o tej opinii?
Dlaczego bohaterowie uznający honor za najwyższą wartość tracą zdolność współczucia?
Czy dzisiaj społeczeństwo wymaga od ludzi podobnego poświęcenia? W jakich sytuacjach?
Czy media i kultura nadal promują podobny model „bohaterskiej” męskości?
Napisany w XVII wieku tekst bardzo wyraźnie rysuje postaci kobiece, które przejmują na scenie wiele sytuacji wypracowanych przez mężczyzn. Najbardziej tragiczną postacią jest Sabina, rozdarta pomiędzy miłością do męża a do braci i ojczyzny, z której się wywodzi. Hanna Skarga wspaniale odzwierciedla targające nią emocje, głęboko porusza prowadząc osobliwe spory uzewnętrznianych myśli; staje się krwawiącym „sercem” dramatu, które dość często wystawia na ciosy bliskich, tak jakby tylko śmierć miała ją ostatecznie uwolnić od ziemskiego cierpienia. Irmina Liszkowska w roli Kamili kreśli z kolei obraz buntowniczki, niepokornej córki Rzymu, która miłość do ukochanego mężczyzny stawia ponad wszystkie inne powinności, nie trzymając przy tym nerwów ani języka na wodzy. Przyjdzie jej za to zapłacić najwyższą cenę, dopełniając zarazem tragiczny wizerunek upadłego bohatera, Horacjusza. - W miłość i wojnę uwikłani, Marek Zajdler, Nasz teatr, 30.04.2026
Co myślisz o tej opinii?
Jak rozumiesz określenie, że Sabina jest „krwawiącym sercem dramatu”?
Jak kobiece bohaterki wpływają na rozwój wydarzeń w dramacie?
Czy konflikt między miłością a obowiązkiem jest nadal aktualny współcześnie?
Zobacz także
Aktorzy w dobrej wierze. Próba.
reż. Edward Wojtaszek
autor Pierre de Marivaux
Czekoladki dla Prezesa
reż. Ewa Domańska, Ewa Makomaska
autor Sławomir Mrożek